Hamam

De meeste mensen die al vaker in Marokko geweest zijn, zijn vast ook in een hamam geweest. Voor diegenen die, net als ik, nog nooit in een hamam geweest waren voor ze hier kwamen wonen, en er ook niet flierefluitend voor de eerste keer naar binnen stappen, wetende dat iedereen je nauwlettend in de gaten zal houden, hieronder een beschrijving van het hoe en wat in de hamam.

Hoeveel kost het?
De entreeprijs van een standaard hamam is 10 dirham. Voor deze 10 dirham kan je naar binnen en jezelf wassen. Als je door iemand gewassen wil worden, betaal je deze persoon een prijs die je zelf redelijk vindt. 30 à 40 dirham is hiervoor een prima prijs (maar als je meer kunt en wilt betalen, zou ik dit doen). Voor het ‘bewaken’ van je tas betaal je eveneens wat je zelf wil. Een normale prijs is 2 à 3 dirham. Bij de ingang zijn tevens de meeste hamam attributen te koop (zoals de scrubhandschoenen en shampoo en zeep in kleine en grote verpakkingen) voor normale prijzen.

Wat neem ik mee?
Voor een bezoek aan de hamam kan je meenemen wat je wilt en nodig denkt te hebben. Vooral vrouwen nemen een flinke hoeveelheid spullen mee. De volgende attributen hebben de meeste mensen echter bij zich: slippers, emmer, matje of stoeltje om op te zitten, bakje om water te scheppen, scrubhandschoen (xerqa/kis dyal dhar), ‘washand’(xerqa/kis dyal sabun), plastic borsteltje, scrubsteentje, shampoo, zeep, bruine zeep (sabun beldi), badjas, een of twee handdoeken en een set schone kleding. Eventueel kun je ook nog een scheermesje, tandenborstel, etc. meenemen. Het is handig om alle losse dingen in een waterdichte toilettas te doen. In de zomer (maar voor Nederlanders in principe het hele jaar door) is het ook aan te raden een flesje water mee te nemen.

Wat kan ik verwachten?
Er zijn in de meeste hamams verschillende ingangen voor mannen en vrouwen. Na betaald te hebben bij de ingang, kom je eerst in een kleedruimte. Hier kleed je je uit (op je onderbroek na) en breng je je tas met kleding naar de balie voor de tassen. Bij de balie betaal je een paar dirham en wordt er een nummertje aan je tas gedaan waar jij ook een exemplaar van krijgt (al kunnen ze bij buitenlanders nog wel eens de neiging hebben om ook zonder nummertje te onthouden welke tas van jou is). Tevens krijg je twee of drie emmers. De emmers, de spullen die je in de hamam zelf nodig hebt, en eventueel een badjas of badhanddoek neem je mee naar binnen. De hamam bestaat uit drie ruimten, waarvan de eerste de minst warme en de derde de warmste is.

Hoe gaat het in zijn werk?
Als je binnenkomt zoek je een plaatsje in een van de kamers (de meeste mensen kiezen de tweede ruimte), welke je eerst schoonspoelt met water, om er vervolgens je matje of stoeltje neer te leggen/zetten (als je die bij je hebt). Als je voor de eerste keer water in je emmers doet, is het aan te raden ze eerst om te spoelen. Er zijn haken aan de muur voor je badjas of handdoek. Bij de keuze van je plaats is het het belangrijkste om op te letten dat je niet in de waterstroom van iemand anders gaat zitten, of dat jouw waterstroom over de plaats van een ander loopt. Het water loopt weg naar het midden van de ruimte. De plekken langs de muur en in de hoeken zijn dus het beste, waarbij de plekken hiervan die naast een kraan zitten het meest favoriet zijn. Als de hamam redelijk druk is, is het aan te raden je plekje vast af te bakenen met je spullen en emmers als je water gaat halen om je plek schoon te spoelen.

Als je helemaal geïnstalleerd bent, vul je je emmers weer met water en spoel jezelf af. Daarna zeep je je in met bruine zeep. Deze laat je een paar minuten inwerken en tegelijkertijd kun je een beetje uitzweten (sommige mensen gaan hiervoor in de warmste kamer zitten), om het daarna af te spoelen. De bruine zeep helpt om het vuil los te maken en het scrubben te vergemakkelijken. Nu begint het scrubben met de daarvoor betreffende handschoen. Veel vrouwen houden dit wel drie kwartier à een uur vol. Aan het eind van het scrubproces kun je iemand vragen of hij/zij je rug wil doen (vind je het echter lastig om dit te vragen dan is er voor buitenlanders geen nood aan de man, er is vrijwel altijd wel iemand die aanbiedt om het voor je te doen), en in ruil daarvoor zijn/haar rug wassen. Na het scrubben was je je haren (veel vrouwen doen dit meerdere keren achter elkaar) en als afsluiting zeep je je in (of omgekeerd). Onderwijl blijf je natuurlijk steeds je emmers vullen om genoeg water te hebben. Om helemaal verfrist naar buiten te komen kun je eventueel aan het eind een rustig plekje opzoeken en één of twee emmers water over je heen gooien.

Als je uitgewassen bent, trek je je badjas aan of sla je een handdoek om, pak je je spullen bijelkaar en ga je terug naar de kleedruimte. Daar haal je je tas op. Het is aan te raden om eerst even rustig bij te komen en wat water te drinken alvorens je je aankleedt.

Wanneer kan ik het beste gaan?
Wanneer je van druk houdt, kun je het beste zaterdag of zondag (vooral tegen het eind van de middag en in de avond) gaan, of eventueel donderdag aan het eind van de dag. Prefereer je een (heel) rustige haman dan is vrijdag tijdens het vrijdagsgebed, of maandag of dinsdag een goede tijd. De rest van de dagen zijn gemiddeld qua drukte.

Waarom zou ik gaan?
Ten eerste is het heel lekker als je thuis geen douche en warm water hebt om je één keer in de week met veel en warm water te kunnen wassen. Daarnaast is het de enige plaats waar je echt schoon wordt (je zal waarschijnlijk tot de conclusie komen dat al die jaren dat je in Nederland gedoucht hebt, je eigenlijk niet goed schoon bent geworden). Ook is het heel ontspannend. Wanneer je je niet goed voelt (wat nogal eens kan gebeuren in een land waaraan je niet gewend bent en waar de dingen niet altijd gaan zoals je zou willen), is de hamam een prima manier om dit gevoel kwijt te raken.

Wat als ik echt niet durf of wil?
Als je het lastig vindt om de eerste keer te gaan, is het natuurlijk het makkelijkst om met iemand te gaan die je kent en die weet hoe het werkt. Is er niemand om met je mee te gaan, dan kun je de eerste keer dat je gaat iemand die in de hamam werkt betalen om je te wassen. Deze persoon zal je uitleggen hoe alles werkt (zonodig met handen en voeten) en tijdens het wassen heb je alle mogelijkheid om goed om je heen te kijken en te zien hoe de andere hamam bezoekers het wasproces aanpakken.

Als je niet gewend bent aan bloot, is dit geen reden om niet te gaan. Voor Marokkaanse vrouwen is dit in de hamam een heel normaal iets en je zult je dus absoluut niet opgelaten voelen. Ook om de vorm en omvang van je lichaam hoef je je geen zorgen te maken. Je ziet in de hamam lijven in alle soorten en maten en er is niemand die ergens van op kijkt. Als je niet houdt van hitte en van sauna’s hoeft dit ook absoluut geen reden te zijn om niet te gaan. De temperatuur in de hamam is comfortabel en veel minder warm dan in een sauna.

De eerste keren dat je komt zullen mensen je waarschijnlijk uitgebreid bekijken, maar naarmate je vaker komt en meer gewoon wordt met het wasproces wordt dit minder en zul je het zelf ook minder opmerken. Over het algemeen vinden Marokkanen het heel leuk als er buitenlanders in de hamam komen. Als je aan het begin het gevoel hebt dat er over je gepraat wordt, hoeft dit dus helemaal niet negatief te zijn. Waarschijnlijk zelfs het tegendeel. Wanneer je vaker komt, kennen de mensen die in de hamam werken (en mogelijk bezoekers die je vaker tegenkomt) je en wordt je begroet en behandeld als een vaste klant.

Kortom, niet twijfelen, maar gaan! Het is de moeite waard.